NASKAH PASAMBAHAN MAKAN SAMPAI MAURAK SELO

Versi Siap Dibawakan – Sutan Bagindo & Sutan Maharajo


«Petunjuk pembawaan


[JEDA] = berhenti sejenak, memberi ruang napas.

[TEKAN] = bagian diucapkan dengan penekanan.

[LAMBAT] = dibaca perlahan dan berirama.

[TUNGGU] = berhenti dan menunggu jawaban pihak lain.

[SALAM] = salam disampaikan dengan sikap hormat.»


---


I. PASAMBAHAN UNTUK MAKAN


SUTAN BAGINDO


[LAMBAT]


Adat Taluak timbunan kapa,

pusek jalo kumpulan ikan,

adat gunuang tapatan kabuik,

disutan tapatan sambah.


[JEDA]


Sambah tajelo kanan rapek,

salam tatabua katangah-tangah,

talirik tabantang salam dimungko ibu jo bapak,


dihadapan niniak jo mamak,

langkok juaro jo pitunggua,

sarato pangarang jo buatan.


[JEDA]


Bakeh ambo manyambahkan sambah,

manimbang ateh nan adoh,

manyiang di ateh tumbuah,

tumbuah sarupo iko kini.


Talatak pinggan dilapiak,

diisi jo edangan,

basusun galeh jo cawan barisi ayia kasadonyo.


Basusun di ruang tangah,

balirik di ruangan tapi,

mambayang-bayang kamungko,

mancayo kautak jo banak.


[JEDA – LEBIH RENDAH]


Tapi samantang pun baitu,

dirumah jorok manjorok dek rumah liku-liku,

antah dindiang dinan kalam,

antah talamun dek nan banyak.


[TEKAN]


Mintak ditiliak, dipandangi,

dek karano janang kami mudo matah.


Kok kurang nak kami tukuak,

kok senteang nak kami bilai.


[JEDA]


Takilek cupak jo gantang,

tabayang bareh jo balabeh,

nak nyo salamuak samparono,

nak sampai niek sipangkalan.


Barupo ayia dicawan mintak diminum,

nasi dipiriang mintak dimakan.


Dabuak ayia Pulau Kilangan,

pandan sapanjang muaronyo.


Tibo ayia, basuah lah tangan,

makan kito sadonyo.


[JEDA]


Sakian sambah tibo ka aribaan Sutan.


[TUNGGU]


---


SUTAN MAHARAJO


Tadiri adat jo pusako,

pusako banyak pusako,

pusako di ateh tumbuah,

tumbuah sarupo iko kini.


Nasi dipiriang nak mintak dimakan,

ayia dicawan nak mintak diminum.


[JEDA]


Tapi walaupun nan bak itu,

adopun masak jamba nan katangah

ado lah duo tigo palakaro.


[TEKAN SATU PER SATU]


Partamo, masak didapua.

Kaduo, masak dimakan.

Katigo, masak jo mufakat.


[JEDA]


Adopun masak di dapua,

tajarang di tungku batu tigo,

baselang kayu di bawahnyo,

disinan api mangkok iduik.


Baro nan kajok-kajok jarang,

talambek kadang lambiak matah,

talampua kacau nyo lah ragu.


Kajadi nasi nyo lah sagan pulang ka bareh nyo,

tak namuah.


[JEDA]


Adopun masak dimakan,

disanduak nasi putiah kapua,

disanduak ka pinggan batirawang.


Nasi putiah tanak nyo kambang,

kambang nan bagai bijo limau.


Di tangah awan magajuju,

nago bajuak kiri kanan,

mairiang gulai duo tigo.


Rono kuniang, baun nyo harum,

nak bak bungo kambang saparak.


[LAMBAT]


Dimakan baguman-guman,

kuah sagiro jadi darah,

nasi bagageh jadi dagiang.


[JEDA]


Adopun masak jo mufakat,

tabaun se awih lah lapeh,

tapandang paruik lah kanyang.


Sungguah pun nasi balun kami sintuah,

barati lah kami makan basamo-samo.


[JEDA]


Sekian sambah dipulangkan bakeh Sutan Bagindo.


---


SUTAN BAGINDO


[LAMBAT]


Alaukan jawih nan panyinduak,

kasawah urang Tanjung Sani,

nak dapek rumpuik daun banto.


Manangih sanduak jo pariwuak,

maupek piriang baisi nasi,

takan jariah tak badaso.


[JEDA]


Aratinyo bana, kok nan jauh lah kami hampirkan,

kok nan matah lah kami masakkan.


Dinasi Sutan babaso,

bailau ratok urang di dapua,

badoso Sutan tantang itu.


[TUNGGU]


---


SUTAN MAHARAJO


Mandanga titah Sutan tako,

dek takuik kami kabadoso.


Gabak di hulu tando kahujan,

cewang di langik tando kapaneh.


Kok ari jadi hujan lai,

kok samo kadi raok nyo,

kito kasadonyo lai.


Kok kaedaran alek jo sipangkalan.


[JEDA]


---


SUTAN BAGINDO


Kini baitulah Sutan.


Suruik Sutan salangkah,

baralah ambo sabanang.


Ibarat lago lai kasamo tagak di nan manang,

antah kok kalah kaduonyo.


Dek karajo ado duo tigo nan kadi awai.


Kok idak salangkok ganok nyo kami tampak,

balangkok kan sajo jo mufakat.


[TUNGGU]


---


SUTAN MAHARAJO


Tantang edangan nan katangah,

dek banyak macam ragamnyo,

ragu lah mato dek mamandang.


Nak jan kami sasek,

awai tunjuakkan ikua kapalonyo.


---


SUTAN BAGINDO


[TEKAN]


Kok pintak kabuliah,

kandak kabalaku.


Dibalah rotan dibalah,

dibalah dibagi limo.


[JEDA]


Dimulai jo Bismillah,

disudahi dengan Alhamdulillah.


[TEKAN]


Itulah ikua kapalonyo.


---


SUTAN MAHARAJO


Nak urang si Koto Pangkalan,

nak lalu ka Sungai Pangkalan.


Mulailah dek sipangkalan,

buliah nak manurik kami sialek.


---


SUTAN BAGINDO


Runduakkan kayu batang kayu kalek,

kabawah kayu panajunan.


Nak tarang jalan ka danau,

nasi basanduak untuak alek.


Pangkalan biaso kakudian,

patambuah nan inyo silau.


---


SUTAN MAHARAJO


Kok iyo kami kapakan,

kamano jalan ka Taluak?


Kok iyo kami kamakan,

siapo namo tukang sanduak?


---


SUTAN BAGINDO


Marapalam sarangkai anam,

diambiak anak Sanjo Rayo.


Sagalo anak jo pasumandan,

itu nan tukang sanduak tako.


---


SUTAN MAHARAJO


Ko iyo kami kapakan,

mano toh baju lakan kami?


Kok iyo kami kamakan,

apo sipuak makan kami?


---


SUTAN BAGINDO


Tak pawuah jo Sungai Nanam,

katigo jo Lekok Pulai.


Tibo ayia, basuah lah tangan,

campuakan nasi dengan gulai.


[TEKAN – PENUTUP BAGIAN]


Itulah kasipuak makan, Sutan.



---


II. PASAMBAHAN SASUDAH MAKAN


SUTAN MAHARAJO


[LAMBAT]


Sabarih sambah ditibokan

ka bakeh Sutan Bagindo.


[TUNGGU]


---


SUTAN BAGINDO


Manitah lah Sutan Maharajo.


---


SUTAN MAHARAJO


Kailia ka Sungai Nanam,

kamudiak ka Koto Tuo.


Ari nan sadang tangah hari,

duduak tamanuang sudah makan.


Lah anguih tangan kanai lado,

apo kok sipuak badan kami?


---


SUTAN BAGINDO


Kailia ka Koto Tuo,

kamudiak ka Koto Pangkalan.


Kok lah anguih tangan kanai lado,

ambiak lah ayia, basuah lah tangan.


---


SUTAN MAHARAJO


Silunak pai ka Pakan,

tibo di Pakan mambali gulo.


Kok nan lunak lah kami makan,

kok nan kareh kabapo pulo?


---


SUTAN BAGINDO


Silunak pai ka Pakan,

tibo di Pakan mambali banang.


Kok nan lunak lah Sutan makan,

kok nan kareh kito suruah japuik

dek Sirajo Janang.


[JEDA]


---


III. PIDATO MAURAK SELO


SUTAN MAHARAJO


[LAMBAT DAN TENANG]


Lah ditiliak awa rundiang,

lah ditimbang akia kato.


Sungguah bana lah nyato,

rundiang usang pahamlah tantu.


Balatiah janji,

baruruik bacupak, bagantang panuah.


Bagantang indak buliah luak,

cupak nan indak buliah panuah.


Tasanda di tiang panjang,

taantak di sandi padek,

tasimpan di biliak dalam.


Dipagang niniak jo mamak.


[TEKAN]


Hak nan namo,

hak dalam adat,

itu nan samo dikunjungi.


Pintak jo pinto dilakukan.


Den nan dimukasuik alah sampai,

nan di ama alah pacah.


Limeh di pinang pun alah layua,

jikok dikambang pun alah basah.


Jamba dek arok pun lah carai.


[JEDA PANJANG]


Aratinyo bana,

dek lamo duduak lah raso panek,

dek lamo tagak lah maraso paniang.


Sagalo datuak jo tuangku nak maurak selo,

tuan malin nak maurak simpuah.


Sirapek banyak nak pulang katampek masing-masing.. 


Ambo sandiri nak mairiang di balakang.


[JEDA]


Sakian sambah bakeh Sutan.


[TUNGGU]


---


SUTAN BAGINDO


[TENANG]


Tapi samantang pun baitu,

hanyo sabuah nan marusuah,

hanyo ciek nan mambedo.


[LAMBAT]


Batimbunan lado dalam taluak,

tiok nan tibo bakaranjang.


Minum kok kurang sajuak,

makan kok kurang kanyang,

maaf jo rido kami mintak.


[JEDA]


Marapalam sarangkai masak,

diambiak anak Sanjo Rayo.


Hari kalam bulan tak nampak,

kami malapeh sio-sio.


---


SUTAN MAHARAJO


Marapalam sarangkai masak,

diambiak anak tinggi hari.


Hari kalam bulan tak tampak,

salangi kami bakeh sigi.


Lah cukuik sandi batu rumah,

mananti tukang ka mamulai.


Lingkuik lapiak, sapulah rumah.


[TEKAN – PENUTUP]


Assalamu'alaikum panyudahi.


---


SUTAN BAGINDO


Nak urang Bukik Batabuah,

ka Pakan mambali garam.


Nak batamu nak urang Ampek Angkek,

kamudiak jalan kok runtuah,

kailia jalan kok taban.


Urang maliang banyak nan jaek.


---


SUTAN MAHARAJO


Nak urang dari Pakan Baso,

nak pai ka Koto Tuo.


Hari nan sadang pukua ampek,

balayia banah kodo,

bajalan banan tuo.


Indak sio-sio kami barangkek.


---


SUTAN BAGINDO


Kain suto dari Pangkalan,

bajumbai lagi bajambua.


Garaian anak jo mintuo,

itulah rajo di lautan.


Sutan mamintak kabajalan.


Hari kalam bulan kok kabua,

hari hujan labuah kok basah.


Siso-sio kami malapeh,

bamalam molah dahulu.


[JEDA – SEAKAN MEMBERI KESEMPATAN MENJAWAB]


---


SUTAN MAHARAJO


Satu rajo Tanah Batak,

kaduo rajo Tanah Banten.


Itulah rajo sadaulat,

mamakai mangkuto kadaulatan.


Tatabua ameh Sirajo Jati.


[JEDA]


Salam jo maaf ambo mintak.


Jikok selo ang mintak Sutan,

lah ambo bao ka mufakat.


Bukan ambo nan babaso,

niniak jo mamak nan managah.


[LEMBUT]


Usah Sutan bakaciak hati.


---


SUTAN BAGINDO


Marapalam sarangkai anam,

diambiak sado nan masak.


Dibao ka paninggahan,

janjang taban, pintu bapasak.


[TEKAN]


Kamano Sutan kabajalan?


[TUNGGU]


---


SUTAN MAHARAJO


Marapalam sarangkai anam,

diambiak sado nan masak.


Hari nan sadang pukua duo,

janjang taban, pintu bapasak.


[TEKAN – PENUTUP]


Sutan batukang basugiro.

Catatan pembawaan

Untuk pasambahan yang benar-benar dibawakan secara adat, jangan dibaca seperti pidato biasa. Irama sebaiknya naik-turun, tenang, dan diberi ruang pada ujung setiap bait. Khusus bagian seperti “Partamo... Kaduo... Katigo...”, permintaan maaf, serta bagian Maurak Selo, penekanannya sebaiknya lebih jelas.

Saya juga mempertahankan beberapa bentuk kata dari naskah sumber meskipun ejaan/dialek pasambahan Minangkabau dapat berbeda menurut nagari dan aliran adat. Jadi, untuk naskah yang akan dipakai dalam acara adat tertentu, sebaiknya versi akhirnya disesuaikan lagi dengan dialek dan kebiasaan pasambahan nagari yang bersangkutan.


Sumber: Read more

Komentar